Relatie als instrument van genezing

I. Een theologisch-personalistische en psychologische analyse van Rachel’s Vineyard

1. Genezing als relationeel en existentieel proces

Rachel’s Vineyard kan niet adequaat worden begrepen binnen een louter klinisch of methodisch therapeutisch kader. Het programma functioneert primair als een relationeel-existentiële ruimte, waarin mensen die leven met post-abortieve traumatisering opnieuw toegang krijgen tot hun eigen subjectiviteit.

Abortus laat immers niet alleen psychische sporen na in de vorm van angst, depressie of schuldgevoelens, maar raakt het existentieel fundament van de persoon: de ervaring van eigenwaarde, verbondenheid en zin. Rachel’s Vineyard creëert daarom geen behandelsetting, maar een gemeenschap van bevestigende aanwezigheid, waarin deelnemers niet worden gereduceerd tot een probleemgeschiedenis, maar opnieuw worden aangesproken als personen met een intrinsieke en onvervreemdbare waardigheid.

De veilige, niet-veroordelende context maakt narratieve externalisering (1) van het trauma mogelijk: wat tot dan toe geïsoleerd en onuitspreekbaar bleef, kan in een relationeel veld worden gedeeld. Psychologisch voorkomt dit fixatie van het trauma; existentieel opent het een ruimte voor integratie en herstel.

2. Bevestigende liefde en weerhoudende nabijheid

De bevestigingsleer van Anna Terruwe biedt een vruchtbaar theoretisch kader om deze dynamiek te verstaan. Terruwe toont aan dat psychische beschadiging vaak samenhangt met een fundamenteel tekort aan bevestiging: het ontbreken van een affectieve ervaring waarin het eigen bestaan als goed en gewenst wordt erkend. Deze bevestiging kan niet worden aangeleerd of afgedwongen, maar uitsluitend relationeel worden ontvangen.

Rachel’s Vineyard concretiseert deze visie in een praktijk van aandachtige nabijheid, geduld en respect. In de ontmoeting met begeleiders en lotgenoten ontvangen deelnemers iets wat buiten het bereik van zelfregulatie ligt: de ervaring dat men er mag zijn, mét zijn breuklijnen. Relatie is hier niet louter context van genezing, maar drager en instrument ervan.

Deze bevestiging is geen onbegrensde emotionele beschikbaarheid. Zij vraagt om wat Terruwe aanduidt als weerhoudende liefde: nabijheid die ruimte laat voor vrijheid, niet overspoelt, niet manipuleert en niet moraliseert. Juist deze gedifferentieerde nabijheid maakt het mogelijk dat innerlijke verkramping, schaamte en zelfverwijt geleidelijk worden losgelaten.

3. Rouwarbeid, verzoening en existentieel herstel

Een wezenlijk onderdeel van Rachel’s Vineyard is de expliciete erkenning van rouw. Het verlies van een geaborteerd kind wordt benaderd als een reëel en legitiem verlies, ook wanneer dit maatschappelijk of intrapsychisch lange tijd is ontkend. Door gebed, sacramenten, rituelen en symbolische handelingen krijgt dit verlies een plaats binnen een gedeelde betekenisstructuur.

Psychologisch faciliteert dit rouwarbeid: het verlies wordt niet langer verdrongen, maar geïntegreerd. Theologisch opent dit proces de weg naar verzoening — niet als normatieve verplichting, maar als existentieel gegroeide mogelijkheid. Vergeving verschijnt als vrucht van erkenning: pas wanneer boosheid, schaamte en schuld hun plaats krijgen, kan vergeving — jegens zichzelf, anderen en God — werkelijk worden ontvangen. Genezing betekent dan niet het uitwissen van het verleden, maar het herinterpreteren ervan binnen een nieuwe, zinvolle samenhang.

4. Maurice Zundel en de kennis van persoon tot persoon

Het dialogisch-personalistische denken van Maurice Zundel verdiept dit proces theologisch. Voor Zundel is ware kennis nooit objectiverend, maar altijd kennis van persoon tot persoon. Men kent slechts in de mate waarin men liefheeft; liefde is geen bijkomstigheid, maar constitutief voor werkelijk kennen.

Toegepast op Rachel’s Vineyard betekent dit dat genezing niet primair ontstaat door doctrinaire uitleg of morele instructie, maar door een ervaarbare ontmoeting waarin de persoon zich gekend en bemind weet. De menselijke relatie wordt zo een bemiddelende ruimte voor Gods Aanwezigheid. In de bevestigende nabijheid van de ander kan beschadigd vertrouwen langzaam worden hersteld: eerst intermenselijk, vervolgens theologisch, in de herontdekking van God als liefdevolle en dragende Aanwezigheid.

Zundel benadrukt dat God niet geneest buiten de mens om, maar doorheen menselijke personen. De mens wordt geen substituut voor God, maar instrument van genade. Genezing blijft ten diepste Gods werk, maar voltrekt zich via menselijke nabijheid die ontvankelijk is voor Zijn handelen.

5. Relatie als bemiddeling van genade – ecclesiologische implicatie

Vanuit dit personalistisch perspectief krijgt Rachel’s Vineyard een uitgesproken ecclesiologische betekenis. De Kerk verschijnt hier niet als normerend instituut of organisatorisch systeem, maar als ruimte van gedragen menselijkheid, waarin aanwezigheid primeert boven functionaliteit. Begeleiders en deelnemers zijn geen probleemoplossers, maar getuigen van aanwezigheid en ontvankelijkheid.

Relatie krijgt daardoor een quasi-sacramenteel karakter: zij verwijst voorbij zichzelf naar God zonder Hem te vervangen. In de vrijheid van roepen en antwoorden, van kwetsbaarheid en trouw, wordt Gods genezende genade bemiddeld. Zo wordt zichtbaar hoe pastoraat, psychologie en theologie elkaar niet vervangen, maar wederzijds verdiepen.

6. Conclusie

Binnen een theologisch-personalistisch en psychologisch kader kan Rachel’s Vineyard worden verstaan als een concreet voorbeeld van relatie als instrument van genezing. In het licht van Anna Terruwe en Maurice Zundel wordt duidelijk dat duurzame genezing niet primair voortkomt uit techniek of interventie, maar uit relationele aanwezigheid.

II. Toepassing voor de pastoraal

1. Genezing gebeurt in relatie

Rachel’s Vineyard is geen therapie in de klassieke zin, maar een plaats van ontmoeting. Mensen die geraakt zijn door abortus mogen er opnieuw ervaren dat zij mens zijn, met alles wat zij meedragen. In een veilige gemeenschap van aanwezigheid worden zij aangesproken als personen met een onschendbare waardigheid. Wat lang verzwegen bleef, mag worden gedeeld — en juist dat werkt bevrijdend en helend.

2. Bevestigende liefde die ruimte laat

In de geest van Anna Terruwe wordt bevestiging concreet door aandacht, geduld en respectvolle nabijheid. Mensen ervaren: ik mag er zijn. Deze liefde is weerhoudend: zij laat vrijheid, dwingt niet en veroordeelt niet. Zo kan innerlijke verkramping langzaam wijken.

3. Rouw en verzoening krijgen een plaats

Rouw wordt serieus genomen als werkelijk verlies. Door gebed, sacramenten en rituelen krijgt het een plaats. Verzoening groeit niet uit plicht, maar uit erkenning. Genezing betekent niet vergeten, maar het verleden opnemen in een nieuw, dragend levensverhaal.

4. Genezing door ontmoeting

In de lijn van Maurice Zundel blijkt: mensen worden niet genezen door uitleg alleen, maar doordat zij zich gekend en bemind weten. In menselijke nabijheid wordt Gods Aanwezigheid opnieuw ervaarbaar.

5. Kerk-zijn als gedragen nabijheid

Rachel’s Vineyard toont Kerk-zijn als aanwezigheid. Relaties krijgen een sacramentele diepte: zij verwijzen naar God door trouw, luisteren en meedragen. Pastoraat, psychologie en theologie verdiepen elkaar.

6. Slotbeschouwing

Rachel’s Vineyard laat zien dat genezing mogelijk wordt waar relaties plaatsen worden van bevestiging, rouw, verzoening en hoop.

Niet methode, maar ontmoeting.
Niet oordeel, maar bevestiging.
Niet uitleg, maar nabijheid.

Daarin ligt een kerninzicht voor iedere priester en gelovige:
God geneest — maar Hij wil mensen inschakelen als instrumenten van Zijn genade.

---

(1) Narratieve externalisering is een psychologisch en existentieel proces waarbij iemand zijn of haar probleem verwoordt als een verhaal dat buiten zichzelf wordt geplaatst, in plaats van het probleem te zien als iets wat men is.

Wat gebeurt er bij narratieve externalisering?

1. Het probleem krijgt een naam en een verhaal
   Datgene wat iemand innerlijk gevangen houdt (bijv. schuld, schaamte, rouw, angst) wordt onder woorden gebracht en benoemd. Het probleem wordt zo iets waarover men kan spreken, niet langer iemand die men is.
2. Afstand zonder ontkenning
   Externalisering betekent niet bagatelliseren of wegduwen. Het creëert een gezonde afstand, waardoor iemand weer kan ademen en reflecteren.
3. Herstel van subjectiviteit
   De persoon wordt opnieuw auteur van zijn of haar levensverhaal, in plaats van uitsluitend drager van een probleemgeschiedenis.
4. Relationaliteit
   Het verhaal wordt vaak verteld in aanwezigheid van een ander (therapeut, begeleider, gemeenschap). Juist die bevestigende luisterende ander maakt genezing mogelijk.

Waarom is dit genezend?

• Het innerlijk conflict wordt vertaalbaar en daarmee hanteerbaar.
• Schuld en schaamte werken isolerend en verstommend.
• Door het verhaal te vertellen, wordt het gedeeld en dragelijk.

---

Pastoor Geudens