Inleiding

Het Baars Institute staat vandaag centraal in een vernieuwende benadering van psychologisch en spiritueel welzijn, geworteld in de fundamentele menselijke behoefte aan bevestigende liefde en emotionele rijping. Vanuit het pionierswerk van Conrad W. Baars en Anna A. Terruwe ontwikkelde het instituut een samenhangende visie waarin genezing niet primair wordt gezocht in technieken of gedragsverandering, maar in het herstel van de menselijke ontvankelijkheid voor goedheid, waarde en beminnelijkheid.

De missie van het instituut is om affirmatie zichtbaar te maken als het kernantwoord op wat zij benoemen als Emotional Deprivation Disorder: een verstoring die ontstaat wanneer een mens in zijn vroegste relaties geen onvoorwaardelijke liefde heeft mogen ontvangen. Door opleiding, begeleiding en inhoudelijke verdieping rust het Baars Institute therapeuten wereldwijd toe om deze genezende weg professioneel en verantwoord te begeleiden, in trouw aan een personalistische mensvisie.

Affirmatie wordt daarbij verstaan als een relationeel gebeuren: de mens leert zichzelf ervaren als goed en waardevol doordat een ander affectief aanwezig is. Emotionele rijping en het vermogen tot liefde komen pas vrij wanneer iemand zich niet alleen begrepen, maar ook bemind weet. Dit inzicht reikt verder dan therapie alleen. Het raakt aan een antropologische kernintuïtie: de mens wordt zichzelf in relatie, en groeit door bevestigende nabijheid.

In deze zin vormt het werk van het Baars Institute geen afgesloten school, maar een levende traditie. Het nodigt uit tot een affirmatieve levenshouding die openstaat voor goedheid, waarheid en schoonheid — in zichzelf, in anderen en in de werkelijkheid als geheel. Juist daardoor blijft deze benadering ook in de eenentwintigste eeuw verrassend actueel.

Overgang – actualisering naar onze tijd

In de context van 2026 krijgt deze traditie een nieuwe zeggingskracht. In een samenleving die sterk inzet op zelfmaakbaarheid, prestatie en controle, wordt steeds duidelijker hoe diep emotionele verwaarlozing, relationele breuk en innerlijke eenzaamheid doorwerken in levensverhalen. Hier sluit het pastorale werk en de theologisch-psychologische insteek van Jack Geudens aan.

Als priester en arbeidstherapeut actualiseert hij het affirmatieve mensbeeld van Terruwe en Baars binnen een expliciet christologisch perspectief. Affirmatie wordt bij hem verstaan onder het teken van het Kruis: niet als vrijblijvende zelfbevestiging, maar als een liefde die standhoudt in kwetsbaarheid, schuld en lijden. Zo wordt zichtbaar dat affirmatie niet alleen een therapeutisch antwoord is, maar ook een pastorale roeping en een geestelijke weg.

Vanuit deze samenhang worden in de volgende hoofdstukken de kernbegrippen van affirmatie, affirmatietherapie en genezing verder uitgewerkt, in trouw aan de oorspronkelijke visie én met het oog op de vragen en noden van onze tijd.

Samenvatting – Affirmatie en affirmatietherapie

De psychologie van affirmatie, ontwikkeld door Conrad W. Baars en Anna A. Terruwe, vertrekt van de fundamentele overtuiging dat ieder mens een intrinsieke behoefte heeft aan onvoorwaardelijke, bevestigende liefde. Alleen wie zich werkelijk bemind, waardevol en goed weet, kan tot emotionele rijpheid komen en zelf tot liefde in staat zijn. In deze zin geldt: wij moeten eerst bemind worden om te kunnen liefhebben.

Affirmatie is het relationele proces waardoor een mens zichzelf leert ervaren als goed en beminnelijk. Dit gebeurt wanneer een ander hem of haar met openheid, affectieve betrokkenheid en zichtbare genegenheid tegemoet treedt. Het is geen techniek, maar een wijze van aanwezig zijn, waarin de ander via houding, gelaat, stem en woorden laat voelen: jij mag er zijn. Voor christenen is dit vermogen tot liefhebben wezenlijk om het evangelisch gebod van de naastenliefde te kunnen beleven, maar affirmatie behoort tot de menselijke natuur als zodanig en is niet beperkt tot een religieuze context.

Wanneer iemand in de vroege levensfase structureel affirmatie heeft gemist door kritiek, verwaarlozing, emotionele afwijzing of misbruik, raakt de emotionele ontwikkeling gestagneerd. Zulke niet-geaffirmeerde personen kunnen zonder hernieuwde, authentieke affirmatie niet uitgroeien tot emotioneel rijpe volwassenen. Genezing veronderstelt een herstel van de innerlijke samenhang tussen lichaam, emoties, verstand en wil.

Affirmatietherapie biedt hiervoor een veilig en dragend klimaat. De therapeut is affectief aanwezig en communiceert op een niet-instrumentele wijze aanvaarding, zorg en waardering. Hierdoor kan de cliënt zich niet alleen denken, maar ook voelen als waardevol. Binnen deze relatie worden levenservaringen, emoties, angsten en overtuigingen beluisterd en verhelderd, terwijl foutieve of vervormde denkpatronen zacht worden gecorrigeerd. Zo kan de emotionele ontwikkeling opnieuw op gang komen vanaf het punt waar zij ooit werd onderbroken.

Wanneer de cliënt zich werkelijk gekend en aanvaard weet, hervat het groeiproces zijn natuurlijke verloop en verdwijnen symptomen geleidelijk. Affirmatietherapie is daarom geen symptoombestrijding, maar een genezende weg naar innerlijke heelheid, waarin de mens leert leven vanuit ontvankelijkheid voor goedheid, waarheid en schoonheid — in zichzelf, in anderen en in de werkelijkheid als geheel.

Affirmatie

Alle mensen hebben een intrinsieke behoefte aan menselijke liefde. Met uitzondering van goddelijke tussenkomst is het essentieel dat iemand menselijke liefde ontvangt om zich goed, waardevol en beminnelijk te kunnen voelen – en om het vermogen te bezitten anderen lief te hebben. In wezen moeten wij eerst bemind worden om zelf te kunnen liefhebben.

Het vermogen van een persoon om lief te hebben wordt ontsloten wanneer hij of zij zichzelf ervaart als goed, waardevol en beminnelijk. Volgens de christelijke psychiaters Conrad W. Baars en Anna A. Terruwe wordt dit proces “affirmatie” genoemd. Affirmatie is een proces in drie stappen dat plaatsvindt wanneer de ene persoon voor de andere een bron is van onvoorwaardelijke liefde en emotionele versterking. Deze drie stappen zijn:

1. de persoon staat open en ontvankelijk voor de goedheid en beminnelijkheid van de ander;
2. gaandeweg laat de persoon zich door de ander raken met genegenheid, liefde, vreugde enzovoort;
3. ten slotte toont de persoon deze gevoelens aan de ander, vooral via gelaatsuitdrukking, toon van stem, zachte aanraking enzovoort.

Voor christenen is dit vermogen tot liefhebben essentieel om het gebod van Jezus te kunnen beleven: “Heb elkaar lief” (Johannes 13,34; 15,12). Affirmatie en een affirmatieve levenshouding – openstaan voor de goedheid, waarheid en schoonheid van anderen, van de natuur, van de schone kunsten, kortom van heel de schepping – zijn echter niet beperkt tot christenen. Het is eenvoudigweg eigen aan iedere mens om op deze wijze geluk te verlangen en te ervaren.

Volgens drs. Baars en Terruwe is iemand niet-geaffirmeerd wanneer hij of zij in de vroege levensfase authentieke affirmatie heeft gemist doordat men werd bekritiseerd, genegeerd, verwaarloosd, mishandeld, verlaten of emotioneel afgewezen door primaire opvoeders, met als gevolg een geremde emotionele ontwikkeling. Omdat affirmatie van het eigen bestaan een wezenlijke ontwikkelingsbehoefte is, kunnen niet-geaffirmeerde personen zich niet ontwikkelen tot emotioneel rijpe volwassenen zonder eerst authentieke affirmatie van een ander mens te ontvangen. Rijpheid wordt bereikt wanneer er een harmonische verhouding is tussen lichaam, verstand, emoties en ziel, onder leiding van rede en wil.

Affirmatietherapie

Affirmatietherapie houdt in dat de therapeut affectief, eerder dan effectief, aanwezig is bij de cliënt. Met andere woorden: het is een manier van zijn bij iemand, eerder dan iets doen voor of met haar. Formeel kan affirmatietherapie worden omschreven als een wijze van affectief aanwezig zijn bij een andere mens binnen een therapeutische relatie, waarin de therapeut aan de cliënt diens intrinsieke goedheid en waarde openbaart. Affirmatie is een diepgaande manier van aanwezig zijn en mag niet worden verward met eenvoudige technieken zoals een klopje op de schouder of een oppervlakkig compliment. Eventuele bijkomende handelingen of interventies van de therapeut zijn ondergeschikt aan diens affectieve aanwezigheid en zijn alleen helend binnen de aanvaardende en veilige omgeving die door die affectieve aanwezigheid wordt geschapen.

De authentieke zorg, betrokkenheid en liefde voor de volwassene die innerlijk de wereld ervaart zoals een baby of kind, worden door de therapeut gecommuniceerd via zijn of haar ogen, gelaatsuitdrukking en andere non-verbale communicatie, evenals door woorden van aanvaarding en bemoediging. De affectieve aanwezigheid van de therapeut maakt dat de cliënt zich aanvaard, bemind en waardevol kan voelen, in plaats van dit slechts intellectueel te proberen geloven op basis van woorden. Naarmate de cliënt affirmatie van de therapeut aanneemt, vindt emotionele versterking op natuurlijke wijze plaats, in het eigen tempo van de cliënt. De cliënt kan sterker worden doordat zij zich veilig en geborgen voelt bij iemand die haar kent en aanvaardt zoals zij is.

Binnen de affirmatietherapie omvat de therapeutische relatie het luisteren naar en reflecteren op de levenservaringen, emoties, irrationele angsten en spanningen van de niet-geaffirmeerde persoon, evenals het verkennen van het verleden voor zover dit samenhangt met de huidige symptomen. Tijdens deze verkenning blijft de therapeut affectief aanwezig, legt morele waarheden uit overeenkomstig het begripsvermogen en het geloofskader van de cliënt, en corrigeert of verheldert onjuiste overtuigingen die de cliënt koestert. Het is dit affirmatieve milieu dat de emotionele en intellectuele groei en integratie van de cliënt bevordert en dat maakt dat symptomen geleidelijk kunnen verdwijnen, doordat het ontwikkelingsproces weer op gang komt.

Hoewel er geen specifieke “technieken” zijn die eigen zijn aan affirmatietherapie, hanteert de therapeut verschillende strategieën die geworteld zijn in de christelijke antropologie:

• Vroege relaties tussen de cliënt en zijn of haar ouders en andere belangrijke personen worden onderzocht, voor zover nodig, om de mate van ontvangen affirmatie en andere factoren die het genezingsproces beïnvloeden te begrijpen.
• De therapeut onderricht de cliënt over het emotionele leven, met bijzondere nadruk op het aanvaarden van de goedheid van alle emoties, hun ondersteunende rol voor het deugdzame leven (volgens Thomas van Aquino) en hun noodzakelijkheid voor psychische heelheid.
• De therapeut begeleidt en bemoedigt de emotionele groei op een wijze die leidt tot een rijp verstaan van het gevoelsleven en tot een grotere bewustwording en gezonde integratie van gevoelens en emoties met rede en wil.
• De therapeut besteedt bijzondere aandacht aan domeinen waarin de cliënt zich slecht voelt over zichzelf, zich minderwaardig acht, zich gekweld of ontmoedigd voelt, en helpt de cliënt de onjuistheid van foutieve of irrationele overtuigingen in te zien.
• Indien wordt vastgesteld dat een repressieve stoornis – zoals een angststoornis, seksuele repressie, scrupulositeit of dwangmatige repressie – deel uitmaakt van de problematiek, wordt verwezen naar de uitvoerige bespreking en richtlijnen in Psychische Heelheid en Genezing voor een passende behandeling van deze stoornissen, waaronder mortificatietherapie bij seksuele obsessies en dwanghandelingen. Zie ook Voelen en helen van je emoties voor een uitgebreide bespreking van een gezond emotioneel leven.

Deze boeken tonen aan dat er hoop is op genezing van deze zeer moeilijke stoornissen, op basis van een verstaan van het emotionele leven dat geworteld is in de christelijke antropologie van de heilige Thomas van Aquino.

Bevestiging en genezing

Het ontbreken van bevestigende liefde in het leven van een mens kan een ingrijpende invloed hebben op de wijze waarop hij of zij zichzelf, anderen en de wereld ervaart. Hoewel diverse trauma’s terecht worden erkend om hun ernstige impact, zijn velen zich onvoldoende bewust van de diepgaande gevolgen van liefdestekort. Daardoor geven veel mensen aan dat zij hun innerlijke pijn niet onder woorden kunnen brengen. Het Baars–Terruwe-model van affirmatietherapie biedt hier taal aan door een syndroom (een samenhang van symptomen) te benoemen dat kan ontstaan wanneer iemand in de kindertijd onvoldoende onvoorwaardelijke liefde heeft ontvangen.

Een niet-geaffirmeerde persoon heeft de consequente, authentieke affirmatie van een andere mens nodig. Omdat hij of zij als kind het bemind en bevestigd worden heeft gemist, is het noodzakelijk dat deze persoon de onbaatzuchtige, onvoorwaardelijke en authentieke liefde van een ander mens kan ervaren. Dit vormt het uitgangspunt en de kern van affirmatietherapie. De therapeut zelf dient een volledig geaffirmeerde, rijpe persoon te zijn opdat deze affectieve therapie werkelijk doeltreffend kan zijn.

Volgens drs. Terruwe en Baars werd het emotionele leven van personen met deze problematiek in de kindertijd stopgezet of kwam het nooit tot ontwikkeling. De therapie biedt daarom een veilige omgeving waarin zij zichzelf mogen zijn en opnieuw kunnen groeien door dezelfde ontwikkelingsfasen die men normaal in de kindertijd doorloopt. Naarmate iemand zich door een ander bemind en aanvaard voelt, zal het emotionele leven zich ontwikkelen vanaf het punt waar de affirmatie in de kindertijd werd onthouden of onderbroken.

De affirmatietherapeut blijft consequent en affectief aanwezig, in die zin dat hij of zij zowel de emotionele als de intellectuele affirmatie biedt die nodig is voor een gezonde groei. Uiteindelijk is het voor genezing essentieel dat de persoon zijn of haar eigen goedheid en uniciteit kan voelen en zo de eigen waarde ervaart. De cliënt moet zich veilig en geborgen voelen in deze relatie, zodat hij weet dat hij niet langer alleen is: eindelijk is er iemand die hem begrijpt en aanvaardt zoals hij is. Daarnaast biedt de therapeut intellectuele affirmatie door een zachte correctie van vervormde overtuigingen en denkpatronen die tijdens emotioneel traumatische perioden zijn ontstaan.

Wanneer deze toestand in het therapeutisch milieu tot stand komt, kan de emotionele ontwikkeling haar natuurlijke verloop hervatten en zullen de symptomen geleidelijk verdwijnen. Hoewel er geen specifieke technieken zijn voor affirmatietherapie, is het van belang dat de persoon zoveel mogelijk leert over de goedheid en noodzakelijkheid van zijn of haar emoties en over de essentiële rol die zij in het leven spelen. Affectief leren leven is een voortdurend proces van open en ontvankelijk worden voor de goedheid van de natuur, ideeën, anderen en zichzelf.

Zie de pagina’s over Emotional Deprivation Disorder voor aanvullende informatie. Zie Healing the Unaffirmed voor een uitgebreidere bespreking: https://www.baarsinstitute.com/affirmation-therapy

Slotwoord

De weg van affirmatie is geen abstract concept, maar een geleefde werkelijkheid die van mens tot mens wordt doorgegeven. Het levenswerk van Anna A. Terruwe is daarvan een sprekend getuigenis. Haar overtuiging dat de mens in zijn diepste kern goed is en slechts tot rijping komt door bevestigende liefde, werd niet geboren uit theorie, maar uit jarenlange klinische nabijheid bij gekwetste mensen. Tegen de stroom in hield zij vast aan een mensvisie die genezing niet zocht in correctie of beheersing, maar in het herstellen van het vermogen om zich bemind te weten.

Deze visie vond ook weerklank en concrete doorwerking in pastorale levenswegen. Voor Jo van Osch betekende Terruwe’s denken een sleutel tot een dieper verstaan van genezing binnen begeleiding en geestelijk leven. In zijn begeleiding wist hij ruimte te scheppen waarin kwetsbaarheid niet werd veroordeeld, maar gedragen. Zo werd affirmatie geen methode, maar een vorm van trouw: aanwezig blijven bij de ander, ook waar woorden tekortschieten.

In diezelfde lijn staat het eigen pastorale en theologisch-psychologische traject van Jack Geudens. Als priester en arbeidstherapeut verbindt hij het affirmatieve mensbeeld van Terruwe met een expliciet christologisch perspectief, waarin bevestiging wordt verstaan onder het teken van het Kruis. Affirmatie is hier geen vrijblijvende bevestiging van het zelf, maar een liefde die standhoudt in kwetsbaarheid, schuld en lijden — een liefde die niet wegkijkt, maar nabij blijft.

Zo wordt zichtbaar dat affirmatie een levende traditie is: ontvangen, doorgegeven en telkens opnieuw belichaamd in concrete relaties. Waar mensen elkaar bevestigen in waarheid en barmhartigheid, kan het leven opnieuw ademen. In die ruimte hervindt de mens zijn waardigheid, groeit innerlijke vrijheid en wordt genezing mogelijk — niet als prestatie, maar als gave.

Dit is de stille kracht van affirmatie: zij geneest niet door macht, maar door liefde die blijft.

Bron

https://www.baarsinstitute.com/

PG, Smakt, 1 februari 2026