Willem Duynstee (1886–1968)
Rehabilitatie, verdediging en actualisering van een beslissende grondlegger van katholieke psychologie
De ontwikkeling van wat vandaag katholieke psychologie genoemd kan worden, is geen toevallig bijproduct van moderne therapie, maar het resultaat van een moedige en inhoudelijk gefundeerde denklijn. In het hart van die lijn staat Willem Duynstee. Zonder zijn werk zou de katholieke psychologie in Nederland en daarbuiten óf zijn vastgelopen in moralistisch formalisme, óf zijn opgelost in seculier psychologisch reductionisme.
Deze website brengt argumenten samen van meerdere personen en tradities die, elk vanuit hun eigen invalshoek, bijdragen aan de rehabilitatie, verdediging en actualisering van Duynstee’s werk. De kernvraag is niet historisch alleen, maar actueel: wat heeft Duynstee vandaag nog te zeggen over mens, psyche, vrijheid en genade?
1. Waarom rehabilitatie noodzakelijk was
Duynstee werd in de jaren veertig en vijftig verdacht gemaakt omdat hij iets deed wat toen ongewoon én risicovol was: hij bracht thomistische antropologie in serieus gesprek met de opkomende psychologie en psychiatrie. Daarbij weigerde hij zowel:
- de menselijke persoon te reduceren tot drift of mechaniek,
- als psychisch lijden moreel te herleiden tot schuld of zonde.
Juist deze positie bracht hem in conflict met kerkelijke instanties die onvoldoende onderscheid maakten tussen methodische vernieuwing en leerstellige afwijking. In dat klimaat werd ook het werk van zijn leerlinge Anna Terruwe tijdelijk verdacht gemaakt.
De latere kerkelijke rehabilitatie — mede onder verantwoordelijkheid van kardinaal Alfrink — maakte duidelijk dat hier geen sprake was van dwaling, maar van een vooruitlopende integratie van psychologie en christelijke menskunde. De historische correctie was terecht, maar bleef inhoudelijk te weinig uitgewerkt. Dat maakt een hedendaagse herlezing noodzakelijk.
Zie ook:
2. Verdediging: wat Duynstee werkelijk heeft gedaan
Duynstee heeft de katholieke psychologie niet “vermoderniseerd” door haar theologische kern los te laten, maar juist gered door haar antropologisch te verdiepen.
Zijn kernbijdragen:
- hij herstelde het primaat van de persoon: de mens is geen optelsom van functies, maar een eenheid van lichaam, psyche en geest;
- hij plaatste psychische stoornissen binnen de orde van de menselijke vermogens (verstand, wil, affectiviteit), in plaats van ze te reduceren tot instinct of chemie;
- hij maakte onderscheid tussen morele verantwoordelijkheid en psychische draagkracht, waardoor schuld en pathologie niet langer verward werden.
Deze visie maakte het mogelijk dat katholieke hulpverlening:
- barmhartig kon zijn zonder relativistisch te worden;
- normatief kon blijven zonder psychisch destructief te zijn.
Overzicht van deze lijn vindt u op:
3. Actualisering: waarom Duynstee vandaag urgenter is dan ooit
De noodzaak tot actualisering ligt niet in nostalgie, maar in de huidige crisis van het mensbeeld. In een tijd waarin:
- psychisch lijden steeds vaker biologisch of statistisch wordt verklaard,
- vrijheid wordt verengd tot keuze,
- en menselijke waardigheid afhankelijk dreigt te worden van functioneren,
biedt Duynstee een persoonlijk-antropologisch correctief dat verrassend actueel is.
Zijn denken helpt vandaag bij:
- pastoraat dat psychische kwetsbaarheid serieus neemt zonder het geloof te psychologiseren;
- pro-life hulpverlening waarin ook innerlijk en relationeel leven wordt verdedigd;
- therapie en begeleiding die ruimte laten voor waarheid, verantwoordelijkheid én genezing.
Via zijn leerling Terruwe en voortzetters Baars, Schijns, Stockman heeft zijn werk een levende uitwerking gekregen die nog steeds vrucht draagt.
4. Conclusie: dankzij Duynstee is katholieke psychologie niet verdwenen
Zonder Willem Duynstee zou katholieke psychologie waarschijnlijk zijn vastgelopen tussen verbod en aanpassing. Dankzij hem kon zij:
- trouw blijven aan de christelijke antropologie,
- psychisch lijden werkelijk verstaan,
- en zich ontwikkelen tot een volwassen, humane benadering van de mens.
Rehabilitatie is daarom geen eerherstel alleen, maar een opdracht tot voortdenken. Deze website wil daaraan bijdragen door Duynstee niet alleen te verdedigen, maar inhoudelijk te actualiseren — in dienst van menswaardigheid, waarheid en barmhartigheid.
🔗 Verder lezen
- Katholieke psychologie – grondslagen en toepassingen
- Rehabilitatie en verdediging van Willem Duynstee
Pastoor Geudens, Smakt, 8 februari 2026
