Nieuwsbrief XVIII.36, pater Daniel, 8 september 2023

Voor de retraite hebben we in de conferenties o.m. de vraag behandeld: wat is de mens? We gaven als antwoord hierop de millennia oude wijsheid van de joods-christelijke visie vanuit katholiek perspectief.

Ziehier de zeven wortels van ons mens zijn:

Inleiding op de Retraite: Wat is de mens?

1. Geschapen naar Gods Beeld. Deel 1 / Deel 2.

2.   Met een onstilbare hunker naar volmaakt geluk/God

3.   Gewond door de zonde

4.   Hartstochtelijk bemind

5.   Geroepen om door lijden en sterven omgevormd te worden tot de gelijkenis met Jezus Christus

6.   Geroepen om steeds meer zelfgave te worden

7.   Om tenslotte de Gelijkenis van Christus te bereiken die de Icoon van de Vader is, waardoor we Gods gelijkenis verwerven.

Deze thema’s zullen we trachten uit te werken in onze volgende wekelijkse bijdragen

P. Daniel

22e Zondag door het jaar, jaar A, 2023.

De schrijver Mattheus wilde met het evangeliefragment van vandaag niet alleen zijn lezers, maar ook ons verbazen. Plotseling en ogenschijnlijk in strijd met wat er vorige week gebeurde, waarin Petrus werd beschouwd als de stevige basis van het geloof, wordt hij nu “satan” genoemd. Jezus, die eerder werd erkend als de Messias door Zijn volgelingen, spreekt nu over Zijn eigen lijden en dood.

Dit contrast is bewust opgezet. Het benadrukt dat de Messias met nederigheid is gekomen. Juist door Zijn arrestatie, marteling, veroordeling en executie wordt Zijn kracht zichtbaar, en te midden van Zijn neergang triomfeert Hij. In het verwrongen gezicht van de Gekruisigde Jezus toont God Zijn ware gelaat. Hierin ligt de grootste uitdaging voor iedereen die zich bij Jezus wil aansluiten: er is geen weg naar geluk zonder pijn, geen weg naar overwinning en vervulling zonder ondergang, geen weg naar verrijzenis zonder het kruis.

Niemand staat te springen om zo’n boodschap te horen, en dat geldt ook voor ons. Het accepteren van nederigheid en lijden gaat in tegen onze natuurlijke neigingen en verlangens. Pijn is onplezierig, dus vermijden we het liever. Persoonlijk falen ervaren we als een ramp, en we proberen dit te vermijden of te verbergen. De dood vormt een angstaanjagende grens waar we spontaan tegen in opstand komen.

Toch zijn pijn, nederlaag en dood onvermijdelijk in ons leven. Al onze inspanningen om ze te ontlopen of te negeren zijn tevergeefs, want uiteindelijk moeten we ze onder ogen zien en doorstaan. Zou het daarom niet wijs zijn om tijdig en vrijwillig Gods wil hierin te accepteren en te erkennen? Zou het niet getuigen van innerlijke kracht om de duistere aspecten van het leven te beheersen zoals Jezus deed, in plaats van ze te ontkennen?

Op het moment dat Petrus zich afvraagt hoe hij Jezus kan behoeden voor gedachten over lijden en dood, noemt Jezus hem “satan”. Dit symboliseert de twee kanten van het kerkelijk ambt: “Rots” in termen van geloofsovertuiging en navolging van het kruis, en “satan” wanneer wereldse overwegingen de overhand krijgen.

Jezus was niet blij met Zijn eigen lijden en dood. Hij zocht ze niet bewust op, maar ze waren het gevolg van Zijn vastberadenheid om Zijn missie in dienst van liefde voor God en mensen te vervullen, zelfs als dat Zijn eigen leven kostte. Hij was zelfs gehoorzaam tot de dood. Wanneer Hij ons uitnodigt om ons eigen “kruis” te dragen en onszelf te verloochenen, vraagt Hij om dezelfde vastberadenheid en gehoorzaamheid.

We begrijpen Petrus, die luidkeels protesteert en de weg van Jezus probeert te blokkeren. Petrus is zoals wij. Hij wil Christus liefhebben, maar erkent ook zijn eigen grenzen en wil zowel Jezus als zichzelf behoeden voor extreme situaties. Jezus wijst hem echter zonder aarzeling af en bekritiseert zijn menselijke denkwijze in plaats van Gods wil te volgen.

Jezus gebruikt dit moment om Zijn leerlingen te onderwijzen. Ook zij moeten bereid zijn hun eigen leven op te geven als ze Hem willen volgen! Dit maakt duidelijk dat we deze uitdaging niet op eigen kracht kunnen aangaan. De Heilige Geest in ons zal ons daarin ondersteunen. God in ons, de liefde in ons, zal ons dit evangelie laten ervaren. Heiligen en martelaren hebben dit al ervaren. Wat voor mensen onmogelijk is, is voor God mogelijk.

Nieuwsbrief XVIII.33, pater Daniel, vrijdag 18 augustus 2023

Goede Vrienden,

In de geschiedenis van Jozef in Egypte (Genesis 37, 39-50) kunnen we de aankondiging zien van wat een nieuwe, christelijke beschaving kan zijn.

Hierover geven we deze overweging.

Een menselijke samenleving heeft veel nodig om stand te houden. Mensen hebben eten nodig, kleding, een dak boven hun hoofd en een geheel van rechten, plichten en vrijheden om voor zichzelf en de anderen te kunnen zorgen. Dit is, kort samengevat, de economische en sociale behoefte van een maatschappij. Toch is er op al deze terreinen nog een fundamenteel probleem dat moet opgelost worden: de onderlinge spanningen en het geweld. Hoe beletten we dat een maatschappij aan haar eigen geweld ten onder gaat? En vanwaar komen die spanningen? Volgens Aristoteles is de mens het meest geneigd tot navolging. Hij wil hebben, doen en zijn wat anderen hebben, doen of zijn. René Girard (+ 2015) spreekt van mimetisme of “nabootsend verlangen” en toont aan dat onze verlangens meestal illusies zijn. We beseffen meestal niet dat het voorwerp van ons verlangen nauwelijks belang heeft, we willen gewoon het verlangen van de ander overnemen en dat veroorzaakt problemen.  De Bijbel toont ons hiervan vele voorbeelden. Eva neemt het verlangen van de slang (de duivel) over, Adam wil wat Eva wil. Caïn is jaloers op het welbehagen dat zijn broer Abel geniet. De boers van Jozef zijn jaloers op de gunst die Jozef geniet vanwege hun vader… Hieruit ontstaan spanningen die tot geweld en uiteindelijk tot moord leiden. De onderlinge jaloersheid kan besmettelijk worden en een hele gemeenschap aantasten. Dit leidt tot een strijd van “allen tegen allen”. Wanneer tenslotte iemand als dé schuldige wordt aangeduid, vormt deze crisis zich om tot een strijd van “allen tegen één”. Herinner u de dwaze maatregelen van de coronacrisis. Plots werd gesuggereerd dat de niet gevaccineerden de grote schuldigen waren en zij werden, zonder enige grond, aangewezen als de zondebokken van de samenleving en werden overal uitgesloten. Het scheelde niet zoveel of ze werden in concentratiekampen opgesloten. Iemand of een groep wordt algemeen erkend als dé oorzaak van alle kwaad terwijl niemand persoonlijk contact neemt met deze zogenaamde schuldige(n). Deze wordt unaniem veroordeeld en uitgeschakeld. De menselijke oplossing voor dit probleem is dus de uitschakeling van een schuldige, een zondebok. Hierna is er even rust maar daarna beginnen de spanningen opnieuw en alles herhaalt zich. Het doden en uitschakelen van een schuldige is immers zelf een daad van geweld die het geweld bestendigt. Kortom de twee pijlers van een “menselijke” beschaving zijn: een slechte navolging en het gewelddadig uitschakelen van een schuldige. Dat is het wat Jezus ons heeft geopenbaard.

Jezus Christus, de Zoon van God, de Messias van Israël en de Redder van de wereld is de enige die de spiraal van geweld in de menselijke beschaving heeft gebroken.

Reeds in het Oude Testament werden daarvoor de “10 geboden” gegeven als charter voor iedere samenleving (Exodus 20): alleen de ware God vereren, ouderlijk gezag erkennen, niet doden, niet stelen, geen echtbreuk, geen valse getuigenissen en niet verlangen naar wat van anderen is!… Jezus roept ons uitdrukkelijk op om Hem na te volgen en niet de aardse verlangens te koesteren. Hij nodigt ons uit iedere dag ons kruis op te nemen en Hem te volgen. “Neemt mijn juk op uw schouders en leert van Mij; Ik ben zachtmoedig en nederig van hart; en gij zult rust vinden voor uw zielen, want mijn juk is zacht en mijn last is licht” (Mattheus 11, 29v). Een juk dient al om de lasten evenwichtig te verdelen.

De wijze waarop de evangelisten Jezus’ veroordeling, lijden en sterven weergeven laat geen enkele onduidelijkheid over. Er is geen twijfel over zijn totale onschuld noch over het feit dat Jezus zelf aan het geweld helemaal niet deelneemt. Voor de hogepriester worden allerlei aanklachten opgevoerd.  Uiteindelijk zal het de religieuze leiders lukken om de massa tegen Hem op te zwepen, zo zeer zelfs dat ze de kruisdood eist voor Hem, terwijl hiervoor geen enkele grond gevonden wordt. Zo worden voor Pilatus allerlei beschuldigingen tegen Hem geuit. Pilatus is verwonderd dat Hij geen enkele moeite doet om zich te verdedigen. Jezus verdedigt zich niet maar zal wel openlijk getuigen van de waarheid, nl. dat Hij Koning is en dat Hij God is, al zal dit de kans op zijn veroordeling vergroten. Pilatus heeft al vlug door dat Hij totaal onschuldig is en zegt het ook openlijk. Toch veroordeelt hij Hem tot de verschrikkelijkste straf, geseling en kruisiging! Het is een monsterproces waarbij zowel de religieuze als de burgerlijke gezagsdragers hun totale onmacht en onbekwaamheid uitstallen. Wanneer Jezus uiteindelijk sterft op het kruis zal de verantwoordelijke honderdman zijn onschuld nogmaals publiek bevestigen en uitroepen: “Waarlijk, deze mens was de Zoon van God” (Marcus 15, 39). De passieverhalen uit de Evangelies zijn radicaal tegengesteld aan de mythen. In mythen worden mooie verzinsels met elkaar verweven waarbij men nooit weet wie werkelijk schuldig is. De Passieverhalen zijn glashelder. En toch blijven sommige Bijbelgeleerden het Evangelie lezen alsof het mythen zijn, in plaats van de mythen te ontmaskeren vanuit het Evangelie.

Jozef is de voorafbeelding van Jezus en zijn geschiedenis is het voorspel van het verlossingswerk van Jezus Christus, die gekomen is om niet alleen het Joodse volk maar de gehele mensheid te redden. Jezus roept ons op tot bekering, nl dat we ons afwenden van deze wereld zonder God en ons hart richten op de nieuwe wereld die Hij brengt. “Niet voor de wereld bid Ik, maar voor hen die Gij Mij gegeven hebt…” (Johannes 17, 9). “Verliest uw hart niet aan de wereld of aan de dingen in de wereld! Als iemand de wereld liefheeft is de liefde van de Vader niet in hem. Want al wat in de wereld is – het begeren van de lust en het begeren van de ogen en de hovaardij van het geld – het komt niet van de Vader maar van de wereld. En die wereld gaat voorbij met heel haar begeerlijkheid, maar wie de wil doet van God blijft in eeuwigheid” (1 Johannes 2, 15-17). In tegenstelling tot iedere “menselijke” samenleving die gebouwd is op “het nabootsend verlangen” en uiteindelijk op het uitschakelen van een zondebok, is de christelijke samenleving helemaal gebouwd op bekering door de navolging van Jezus Christus. Hij heeft alle zonden en schuld van de mensheid op zich genomen en heeft daarvoor in vrijheid en uit liefde de kruisdood ondergaan. Hiermee heeft hij de spiraal van het geweld gebroken. Door zijn verrijzenis is Hij Heer geworden. Allen die zich aan Hem toevertrouwen laat Hij delen in zijn glorie bij de Vader. Jezus wijst iedere zonde ondubbelzinnig af en wil ons allen, zondaars bevrijden van alle zonde en kwaad. Waar gelovigen in navolging van Jezus, in vrijheid en liefde, de schuld van anderen op zich nemen, ontstaat een christelijke samenleving.

P. Daniel