Geloofwaardig …

Naaste willen zijn…

‘Heb God lief en uw naaste als uzelf.’ Ware woorden. Maar wie is mijn naaste? Het draait in de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan om een andere vraag: of jij naaste wilt zijn van een ander die voor dood langs de weg ligt.

Een man reist van Jeruzalem naar Jericho. Onderweg wordt hij beroofd en voor dood achtergelaten. Een priester komt voorbij maar loopt met een boog om hem heen. Ook een Leviet, een dienaar in de Joodse tempel, maakt diezelfde onbarmhartige keuze. Maar een reizende Samaritaan, een vreemdeling, ziet de man langs de weg en krijgt medelijden. Hij brengt de gewonde naar een herberg en verzorgt hem. De volgende dag vertrekt de Samaritaan, maar niet zonder eerst nog wat geld achter te laten voor de verdere zorg.

WAT MOET IK DOEN?

Het verhaal van deze barmhartige Samaritaan is een van de bekendste en meest geliefde verhalen uit de Bijbel. Jezus vertelt deze gelijkenis aan een wetgeleerde die hem op de proef stelt. Wat moet hij doen om deel te krijgen aan het eeuwige leven? ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw kracht en met heel uw verstand, en uw naaste als uzelf.’ Iedere Jood hoort in het eerste deel het Sjema, het gebed dat in ochtend en avond klinkt en het leven in Gods hand legt. Die woorden zijn waar, zo beaamt de wetgeleerde. Maar hij voelt ook de implicaties voor zijn leven en stelt de vraag: ‘Wie is mijn naaste?’

ONVERWACHTE HOOFDROLSPELER

De gelijkenis heeft veel kunstenaars geïnspireerd om het verhaal in verf of poëzie te schilderen. Het verhaal is ook nu nog steeds niet uitverteld. We vinden onszelf er voortdurend in terug. Soms ben jij dat slachtoffer dat niet meer kan opstaan. Dan weer het rijdier dat de gewonde geduldig draagt. Vaak moeten we erkennen dat we de beschamende bijrol spelen van priester of Leviet. Maar ook wij kunnen worden bevangen met medelijden, en direct handelen. Naderhand soms tot onze eigen verbazing. Zoals de Samaritaan, de vreemdeling, de niet-Jood, van wie men het niet verwacht. Zo wordt met deze onverwachte hoofdrolspeler duidelijk gemaakt dat het niet gaat om wie het Woord hoort of bezit maar om wie het Woord doet.

HARD EN DOODS

Een man reist van Jeruzalem naar Jericho. Wellicht is hij ook in de tempel geweest om gezegend met Gods trouw weer verder te gaan. Maar die zegen vindt hij niet terug in de handen die hem kapot slaan, noch in de harten van wie hem voor dood laten liggen. Zelfs zij die het gebed gaande houden, handelen niet. Heilige woorden zijn leeg als heilige daden achterwege blijven. De wereld is hard. Rovers bedreigen ons in de vorm van ziektes, rampspoed, oorlog en onrecht. Velen liggen als dood langs de weg. En wie helpt? God wil de doodse woestijn van het leven met zijn Woord doordrenken en tot een bloeiende tuin maken. Maar het woord heeft hoorders nodig.

WENDING

Door de verrassende wending die de Samaritaan inzet, zien we misschien de grootste wending over het hoofd. De wetgeleerde vraagt wie zijn naaste is, waarop Jezus de gelijkenis vertelt. Dan stelt Jezus de wetgeleerde de vraag wie de naaste is geworden van het slachtoffer. De wetgeleerde antwoordt: ‘De man die medelijden met hem heeft getoond.’ De vraag is niet of het slachtoffer je naaste is, maar of jij naaste wilt zijn van het slachtoffer. Als ik de hele wereld als mijn naaste zie, kan ik vanwege alle lijden verdrinken in onmacht. Maar als ik naaste kan zijn voor wie op mijn weg gebracht wordt, deel ik in het eeuwige leven. Want het eeuwige leven is hier en nu, waar het Woord gehoor krijgt en mensen onderweg elkaar zegenen. Waar geen mens dood of verlamd langs de weg ligt, omdat er altijd iemand naaste wil zijn.

Harold Schorren in Open Deur

Vandaag op de maandag na Pinksteren (van oudsher tweede Pinksterdag genoemd) viert de Kerk de gedachtenis van Maria, Moeder van de Kerk. Hiermee brengt de Kerk op passende wijze een bijzonder aspect van het pinkstergebeuren naar voren: de Heilige Geest daalt neer over de apostelen die in gebed met Maria verenigd zijn. Zo is Maria geworden tot Moeder van de Kerk en beschermster van de opdracht om het evangelie onder de volken te verkondigen.

Maria, Moeder van de Kerk (dag na Pinksteren)

1.Geborgen in Gods Geest

Een nieuw feest. Onderbouwd door een lange traditie waarin Maria als Moeder van de Kerk wordt aangeroepen. Oude iconen en schilderijen stellen Maria voor met Pinksteren, zittend tussen de apostelen bij het ontvangen van de heilige Geest. Zij is de jonge gemeenschap blijven inspireren zoals ze dat de eeuwen door heeft gedaan. Ook vandaag. Het geeft een veilig gevoel dat de Moeder van Jezus, Moeder van God, ook Moeder van de Kerk, Moeder van ons is.

2.Naar aanleiding van het Evangelie Johannes 19,25-34

Jezus hangt aan het kruis en de soldaten die hem gekruisigd hebben, verloten zijn onderkleed. Wie deze soldaten zijn, wordt niet genoemd, zij krijgen geen naam. Wel worden de vrouwen genoemd die bij Jezus, bij zijn kruis, staan. Daarbij is zijn moeder. Naast haar staat de leerling waarvan Jezus hield. Jezus nodigt zijn moeder en zijn geliefde leerling uit elkaar te aanvaarden in een nieuwe familierelatie. Hij richt zich tot zijn moeder en zegt: ‘Vrouw, zie daar uw zoon.’ Daarna spoort hij de leerling van wie hij hield, aan de familierelatie te aanvaarden: ‘Zie daar uw moeder!’ In de Griekse tekst staat in vers 25 ‘bij het kruis van Jezus stonden zijn moeder.’ en in vers 26 ‘ …zei Hij tot de moeder’.  Zijn moeder wordt de moeder van de geliefde leerling die haar opneemt in zijn huis. Hij belichaamt en vertegenwoordigt alle leerlingen voor wie Jezus zijn grote liefde toont. En ‘de moeder van Jezus’ vertegenwoordigt zo, samen met alle leerlingen, de Kerk, Gods nieuwe gelovige gemeenschap. In het uur van zijn dood legt Jezus de fundamenten voor een nieuwe familie.

Na deze woorden tot zijn moeder en de geliefde leerling, sterft Jezus en geeft de geest. Het Griekse woord dat hier gebruikt wordt voor ‘geven’, heeft de betekenis van iets doorgeven van de ene hand in de andere hand. Jezus geeft hier de Geest door en daarover lezen we uitgebreider in Johannes 20, 21-22: ‘zoals de Vader Mij gezonden heeft zo zend Ik jullie. Na deze woorden ademde Hij over hen “Ontvang de Heilige Geest”, zei Hij.’

Nadat Jezus gestorven is, doorsteekt een van de soldaten met een lans zijn zijde en komt er bloed en water uit. Dit is een aanschouwelijk beeld van het Schriftwoord ‘uit zijn binnenste zullen stromen levend water vloeien’ (zie Johannes 7,38). In het volgende vers (7,39) lezen we dat Jezus daarmee doelde op de H. Geest die allen die in Hem geloven, zullen ontvangen.

3.Themastelling Maria, Moeder van de Kerk

Vandaag vieren we dus de gedachtenis van de Heilige Maria, Moeder van de Kerk, zoals bij de inleiding al gezegd. Vandaag is het ook de dag na Pinksteren en voelen we ons geborgen in Gods Geest. Zowel de Heilige Geest als Maria spelen allebei een belangrijke rol bij het ontstaan van de Kerk. In Genesis lezen we over de eerste moeder die genoemd wordt in de Bijbel, Eva. Haar naam betekent leven. In de christelijke leeswijze van het Oude Testament is Maria de nieuwe Eva, de moeder van alle leven. In Handelingen gaat het over de belangrijke rol die Maria vervult. Ze is aanwezig bij het eensgezind volhardend bidden. Zo wordt de band gemarkeerd tussen haar en de volgelingen van haar Zoon; de band die ze heeft met de Kerk van Pinksteren.

4.Tot slot een van de oudste gebeden tot Maria:

Heilige moeder van God.
Versmaad onze gebeden niet in onze nood,
maar verlos ons altijd van alle gevaren,
o glorierijke en gezegende Maagd.