II. Pro-Life onder het Kruis

Dora Visser en Pro-Life onder het Kruis

Menselijke waardigheid, gedragen leven en de theologie van het kruis

Vervolg op deel I: K lik hier

Inleiding – Het leven van Dora Visser

Dora Visser (1819–1876), voluit Dorothea Visser, leefde een verborgen en kwetsbaar leven in de negentiende eeuw, ver verwijderd van publieke invloed, maatschappelijke erkenning of kerkelijke macht. Zij werd geboren in armoedige omstandigheden en haar bestaan werd al op jonge leeftijd ingrijpend getekend door ernstig lichamelijk lijden. Wat voor velen een leven aan de rand zou betekenen, werd voor haar de plaats van een diep doorleefde verbondenheid met Christus.

Vanaf december 1843 droeg Dora Visser gedurende bijna drieëndertig jaar de stigmata van de Heer. Deze lichamelijke tekenen van deelname aan het lijden van Christus bepaalden haar dagelijkse bestaan tot aan haar dood. Zij zocht dit lijden niet, romantiseerde het niet en gebruikte het niet om geestelijk gezag te verwerven. Integendeel: zij leefde het in eenvoud, gehoorzaamheid en verborgenheid, vaak onbegrepen en zonder bescherming tegen misinterpretatie.

Kenmerkend voor Dora’s leven is dat haar lijden geen project werd, geen ascetische prestatie en geen geestelijke methode. Het was een ontvangen werkelijkheid die zij, dag na dag, trouw heeft gedragen. In haar bestaan werd zichtbaar wat het betekent om mens te zijn wanneer autonomie, gezondheid en zelfbeschikking grotendeels wegvallen. Juist daar, waar het leven niet meer “opgelost” kon worden, bleef zij bestaan voor Gods aangezicht.

Dora Visser heeft geen geschriften nagelaten en geen leer ontwikkeld. Haar betekenis ligt niet in woorden, maar in belichaming. Zij is geen theoretica van het kruis, maar een existentieel getuige ervan. In haar leven wordt zichtbaar dat menselijke waardigheid niet afhankelijk is van maakbaarheid of functioneren, maar gegrond is in het geschapen-zijn en in Gods blijvende nabijheid.

Juist daarom is Dora Visser vandaag theologisch relevant. Niet als curiosum uit een vroom verleden, maar als getuige van een waarheid die onder druk staat: dat het leven ook daar waardevol blijft waar het kwetsbaar, afhankelijk en lijdend is. In die zin vormt haar leven een stille, maar radicale toegang tot wat pro-life onder het kruis werkelijk betekent.

Inleiding – Pro-life onder het kruis

De pro-life-visie staat vandaag onder druk om zich te verantwoorden in termen van autonomie, functionaliteit en kwaliteit van leven. Juist daarom is het noodzakelijk haar opnieuw te doordenken vanuit een expliciet theologisch perspectief. Pro-life onder het kruis is geen moreel minimumprogramma en geen politieke strategie, maar een antropologische en soteriologische belijdenis: dat elk menselijk leven, ook wanneer het getekend is door lijden en kwetsbaarheid, gedragen wordt door Gods nabijheid.

In dat licht krijgt het leven van Dora Visser een bijzondere betekenis. Zij levert geen theorie, maar belichaamt wat pro-life onder het kruis in zijn meest radicale en zuivere vorm inhoudt.

1. Menselijke waardigheid voorbij autonomie en maakbaarheid

Dora Visser leefde een bestaan dat langdurig werd getekend door zwaar lichamelijk lijden en een diepe, existentiële verbondenheid met het lijden van Christus. Dit lijden was geen zelfgekozen ascese, geen morele prestatie en geen spirituele zelfverheffing. Het was een ontvangen werkelijkheid waarin zij werd geplaatst en die zij trouw heeft gedragen.

Juist hierin ligt haar theologische betekenis. Haar leven ondergraaft elke visie waarin menselijke waardigheid afhankelijk wordt gemaakt van autonomie, gezondheid of maatschappelijke bruikbaarheid. In Dora’s bestaan wordt zichtbaar dat waardigheid niet verdwijnt wanneer menselijke vermogens afnemen, maar juist daar aan het licht komt als gave: gegrond in het geschapen-zijn en gedragen door Gods blijvende nabijheid. Waar menselijke kracht wegvalt, wordt deze waardigheid niet opgeheven, maar gezuiverd en verdiept.

Voor de pro-life-visie betekent dit een principiële correctie: leven is niet waardevol omdat het functioneert, maar omdat het bestaat voor Gods aangezicht.

2. Lijden als plaats van liefde en hoop

Binnen een hedendaagse cultuur wordt lijden vaak uitsluitend gezien als zinloos falen dat zo snel mogelijk moet worden geëlimineerd. Dora Visser toont een ander, evangelisch verstaan. Lijden wordt niet verheerlijkt, maar kan — wanneer het gedragen wordt in verbondenheid met Christus — een plaats worden waar liefde en hoop niet verdwijnen.

Dit heeft directe betekenis voor pro-life-pastoraat, vooral in situaties van ongeplande zwangerschap, verlies, ziekte en rouw. Dora’s leven laat zien dat lijden niet het laatste woord heeft over een mens. Het wordt niet ontkend, maar opgenomen in een relatie van trouw, overgave en liefde. Daarmee opent zich een perspectief dat dieper reikt dan rationele argumentatie alleen: pro-life is geen koude ethiek, maar een levensvisie waarin hoop mogelijk blijft onder het kruis.

3. Pro-life als bevestiging van het kwetsbare leven

Voor een hedendaagse pro-life-visie is dit van beslissend belang. Pro-life kan niet worden herleid tot de verdediging van leven dat zich kan ontwikkelen, ontplooien of maatschappelijk functioneren. In zijn volle theologische betekenis is pro-life de bevestiging van het leven als gave — ook wanneer het getekend is door lijden, afhankelijkheid en onoplosbaarheid.

Dora Visser belichaamt dit onvoorwaardelijke ja-woord tot het leven zoals het zich aandient: niet gedragen door prestatie of controle, maar door overgave, liefde en vertrouwen. Zij maakt zichtbaar dat juist het kwetsbare leven vraagt om bevestiging, nabijheid en trouw.

4. Het kruis als hermeneutisch criterium

In het leven van Dora Visser wordt het kruis geen abstract symbool, maar een werkelijk bestaanscriterium. Niet omdat lijden op zichzelf heilzaam zou zijn, maar omdat het kruis openbaart dat het gedragen leven een plaats blijft van Gods tegenwoordigheid.

Hier wordt zichtbaar wat pro-life onder het kruis werkelijk betekent: niet de ontkenning van pijn, maar de bevestiging van het leven dat gedragen wordt in liefde.

Slot

Dora Visser is geen randfiguur voor een vrome minderheid. Zij is een theologisch relevante getuige voor een pro-life-visie die haar ziel niet wil verliezen. Haar leven laat zien dat menselijke waardigheid niet ophoudt waar het leven breekt, maar daar juist wordt bewaard en verdiept.

In die zin is zij een stille maar krachtige getuige — en terecht ook een voorspreekster — van wat pro-life onder het kruis werkelijk inhoudt.

Gebed tot Dora Visser, voorspreekster voor Pro-Life

Heer Jezus Christus,
Gij hebt het Kruis gedragen
en daarin het leven tot het uiterste liefgehad.
Wij danken U voor Dora Visser,
die haar lijden niet ontvluchtte,
maar het met U verbond
en zo getuigde
dat geen leven waardeloos is
en geen bestaan vergeten.

Dora, stille draagster van het kruis,
leer ons het leven te zien
zoals God het ziet:
kwetsbaar en kostbaar,
gebroken en toch gedragen.

Wees voorspreekster
voor allen die het leven verdedigen
onder moeilijke omstandigheden;
voor wie opkomt voor ongeboren leven;
voor wie lijdt na abortus;
voor zieken en gehandicapten,
en voor allen die zichzelf tot last zijn gaan voelen.

Bid dat wij niet vluchten voor het kruis,
maar het leven blijven bevestigen
waar het het meest wordt bedreigd.
Dat wij leren volharden in liefde
en trouw blijven aan de waardigheid
van elke mens,
van conceptie tot natuurlijke dood.

Dora Visser,
getuige van leven onder het kruis,
bid voor ons.

feb 07

I. Pro-life onder het Kruis

Pro-life onder het Kruis

Een personalistische verdediging vanuit Duynstee – Terruwe – Baars – Schijns – Stockman – Geudens

Samenvatting

Met dit schrijven presenteer ik een personalistische verdediging van de menselijke waardigheid en het recht op leven, geworteld in een antropologische continuïteit die zichtbaar wordt in de lijn van Willem Duynstee, Anna Terruwe, Conrad Baars, Harrie Schijns, René Stockman en mijzelf, Jack Geudens. Met uitzondering van Stockman en mijzelf behoren deze denkers tot een inmiddels afgesloten generatie, wier werk blijvende betekenis heeft voor hedendaagse ethische, psychologische en pastorale vraagstukken.

De centrale these luidt dat menselijke waardigheid geen afgeleide is van autonomie, functioneren of maatschappelijke erkenning, maar een intrinsieke eigenschap van de persoon als ondeelbare eenheid van lichaam, psyche en geestelijke ziel. Vanuit deze personalistische antropologie wordt het kwetsbare leven — met name ongeboren, psychisch gewond of existentieel lijdend leven — niet benaderd als probleem, maar als toetssteen voor waarheid en beschaving.

In deze bijdrage wil ik tonen hoe Duynstee het juridisch-antropologische fundament legde, hoe Terruwe en Baars de psychologische kwetsbaarheid van de persoon blootlegden via het begrip bevestiging, en hoe Schijns waakte over een ordelijke verhouding tussen psychiatrie, spiritualiteit en zielzorg. In de institutionele visie van Stockman krijgt deze antropologie gestalte in zorgstructuren waarin barmhartigheid en waarheid samenkomen. In mijn schrijven wordt deze lijn verder doordacht vanuit een expliciet theologisch perspectief, waarin het kruis fungeert als ultiem criterium voor menswaardigheid.

Onderstaande tekst beoogt geen historisch overzicht, maar een normatieve herneming: een samenhangend personalistisch kader dat richtinggevend kan zijn voor pro-life ethiek, pastorale begeleiding en zorgpraktijken in de hedendaagse context.

Inleiding – Pro-life voorbij het debat

Het pro-life-vraagstuk laat zich niet adequaat benaderen als louter ethisch of politiek conflict. Waar het leven zelf wordt gereduceerd tot keuze, functie of draaglast, wordt de menselijke persoon ontkend vóórdat de morele discussie begint. Een theologisch verantwoorde verdediging van pro-life moet daarom dieper reiken: naar de antropologische, affectieve en spirituele voorwaarden waaronder leven als menswaardig kan verschijnen — ook wanneer het ongewenst, beschadigd of lijdend is.

De hier gepresenteerde lijn — Duynstee, Terruwe, Baars, Schijns, Stockman en mijzelf, pastoor Geudens — vormt voor mij een continuüm van inzicht waarin de menselijke persoon wordt verstaan als relationeel, gewond en toch aanspreekbaar, gedragen binnen de spanning van natuur, vrijheid en genade. Voor mij vindt deze lijn haar ultieme samenhang in het Kruis, niet als metafoor, maar als actuele werkelijkheid: Christus lijdt door de tijd heen, existentieel en werkelijk, in elk gekruisigd leven.

1. De persoon vóór de keuze – Duynstee

Bij Willem Duynstee ligt het onopgeefbare fundament. Tegenover juridisch positivisme en functioneel mensbeeld herneemt hij de persoon als drager van innerlijk gezag. Menselijke waardigheid is geen resultaat van erkenning, maar juist haar voorwaarde. Zij gaat vooraf aan autonomie, bewustzijn en maatschappelijke aanvaarding.

Theologisch is dit beslissend voor een pro-life benadering: het ongeboren, zieke of stervende kind is niet waardig omdat het later iets zou kunnen worden, maar omdat het reeds persoon is. Elke poging om menselijk leven te wegen naar kwaliteit, toekomstperspectief of draagkracht verlaat het morele kader nog vóór het eigenlijke debat begint. Duynstee ontneemt daarmee de legitimiteit aan elke uitsluitingslogica die abortus wil rechtvaardigen.

2. Bevestiging als eerste morele daad – Terruwe

Anna Terruwe vertaalt dit antropologisch inzicht naar het concrete menselijke bestaan. Haar bevestigingsleer laat zien dat de morele orde alleen werkelijk kan worden eigen gemaakt wanneer het zelf in zijn bestaan wordt bevestigd. Waar die bevestiging ontbreekt, groeit geen vrijheid, maar angst.

In pro-life-contexten is dit inzicht van groot belang. Veel vrouwen die hun zwangerschap niet kunnen dragen, blijken zelf te leven vanuit een geschiedenis van affectieve ontkenning. Terruwe maakt duidelijk dat abortus zelden het resultaat is van werkelijke vrijheid, maar veeleer voortkomt uit existentiële ontworteling. Zij verdedigt het leven door te tonen dat het probleem niet ligt in een teveel aan moraal, maar in een tekort aan bevestiging — van zowel moeder als kind. Daarmee corrigeert zij tegelijk moreel rigorisme en permissieve banaliteit.

3. De waarheid van de wonde – Baars

Bij Conrad Baars krijgt deze analyse een radicale verdieping. Zijn beschrijving van emotional deprivation disorder maakt zichtbaar hoe structureel het onbevestigd-zijn het vermogen tot liefhebben aantast. Abortus verschijnt in dit perspectief niet als oplossing, maar als een verergering van een reeds bestaande innerlijke amputatie.

De theologische betekenis van Baars’ werk ligt in zijn correctie van elke vorm van spiritualiserende dwang: genade kan slechts genezend werkzaam zijn waar de menselijke natuur niet structureel wordt ontkend. Post-abortuslijden is daarom geen randverschijnsel, maar een getuigenis van de waarheid dat ontkend leven niet verdwijnt, maar zich blijvend inschrijft in het innerlijk. Pro-life betekent hier de verdediging van de menselijke ziel tegen verdere verarming.

4. Onderscheiding als barmhartigheid – Schijns

Harrie Schijns bewaart de noodzakelijke orde. Hij weigert zowel psychologisering van schuld als spiritualisering van trauma. Psychiatrie, zielzorg en sacrament hebben elk een eigen competentie — en precies daardoor kunnen zij elkaar dienen.

In pro-life-vraagstukken voorkomt deze onderscheiding dat het lijdende kind, de moeder of de priester middel wordt in een ideologisch verhaal. Schijns verdedigt het leven door trouw te blijven aan de werkelijkheid, ook wanneer die niet oplosbaar is. Waar men alles wil verklaren of oplossen, verdwijnt de persoon; waar men onderscheid bewaart, kan zij blijven bestaan.

5. Menswaardigheid in structuren – Stockman

Broeder René Stockman vertaalt deze visie naar institutioneel niveau. In zorg, pedagogiek en beleid bewaart hij het personalistische ethos tegen de druk van efficiëntie en autonomie-fetisjisme. Zijn inzet toont dat pro-life niet kan overleven zonder structuren die kwetsbaarheid dragen.

Hier wordt duidelijk dat verdediging van leven meer vraagt dan overtuiging: zij vraagt duurzame praktijken waarin het zwakke leven niet wordt geselecteerd, maar beschermd. Pro-life wordt zo dagelijkse trouw, niet morele leus.

6. Het Kruis als laatste criterium – Geudens

Bij mij, Jack Geudens, komt deze lijn tot expliciete theologische eenheid.
Het kruis-criterium onthult voor mij dat Christus niet alleen historisch geleden heeft, maar nu lijdt, door de tijd heen, in elk gekruisigd leven. Elk gestorven of lijdend kind is voor mij daarom geen mislukking van de schepping, maar een plaats van actuele tegenwoordigheid.

Hier wordt pro-life voor mij radicaal: zelfs waar genezing onmogelijk is, blijft de persoon beminbaar; zelfs waar het leven sterft, blijft het menswaardig genoeg om niet losgelaten te worden. Het Kruis corrigeert zowel hard moreel oordeel als zachte ontkenning: bevestiging wordt hier geen sentimentaliteit, maar deelname aan Gods blijvende keuze voor het kwetsbare leven.

Conclusie – Pro-life als vorm van trouw

In deze personalistische lijn is pro-life voor mij geen ideologie, maar een vorm van trouw aan de lijdende Christus.
Niet omdat het leven altijd gered kan worden,
maar omdat het nooit opgegeven mag worden.

Vanaf Duynstee zie ik hoe zichtbaar wordt:
de mens kan slechts vrij worden wanneer hij eerst bevestigd is;
en bevestiging wordt voor mij pas volledig waar,
wanneer zij standhoudt onder het Kruis.

Pastoor Geudens, Smakt, 6 februari 2026

feb 06

III. Katholieke psychologie als mensbeeld

Katholieke psychologie als mensbeeld

Antropologie, affectiviteit en bevestiging in de lijn Duynstee – Terruwe – Baars – Schijns – Stockman – Geudens

Inleiding

Katholieke psychologie is geen ideologie en ook geen afzonderlijke therapeutische school naast bestaande psychologische stromingen. Zij duidt een mensbeeld aan dat expliciet gedragen wordt door de christelijke antropologie en dat richtinggevend is voor psychologisch denken, diagnostiek en begeleiding. Het uitgangspunt is dat de mens persoon is: een ondeelbare eenheid van lichaam, psyche en geestelijke ziel, geschapen om in waarheid, vrijheid en liefde te leven.¹

Vanuit dit perspectief weigert katholieke psychologie de mens te reduceren tot louter driftstructuren, gedragsmatige conditionering of neurobiologische processen. Menselijk functioneren wordt begrepen als wezenlijk relationeel: affectiviteit, verlangen, morele verantwoordelijkheid en innerlijke vrijheid zijn geen bijproducten, maar constitutieve dimensies van het persoon-zijn.² Klassieke wijsheidstradities, in het bijzonder de thomistische antropologie, worden daarom niet als achterhaald beschouwd, maar als een noodzakelijke hermeneutische sleutel om moderne psychologische inzichten te ordenen en te verdiepen.

Binnen de Nederlandse en internationale context heeft zich langs deze lijnen een herkenbare traditie ontwikkeld, die niet uit één handboek of school is voortgekomen, maar uit een opeenvolging van denkers en clinici die elk vanuit hun eigen verantwoordelijkheid het psychologisch mensbeeld van de Kerk hebben verdedigd, uitgewerkt en toegepast.

Willem Duynstee – antropologische grondslag

De oorsprong van deze traditie ligt bij Willem Duynstee (1886–1968). Reeds in het begin van de twintigste eeuw ontwikkelde hij, vanuit een uitgesproken thomistisch kader, een analyse van psychisch lijden waarin innerlijke oordeelsvorming, affectiviteit en vrijheid centraal stonden. Duynstee liet zien dat verstoorde innerlijke overtuigingen niet enkel morele gevolgen hebben, maar diep kunnen ingrijpen in het emotionele en psychische leven van de mens.³

Zijn motivatie lag in de overtuiging dat een psychologie die de mens losmaakt van zijn morele en spirituele vermogens onvermijdelijk tekortschiet. Voor Duynstee moest psychologie recht doen aan de waarheid over de mens als redelijk en relationeel wezen. Daarmee bood hij een alternatief voor opkomende reductionistische verklaringsmodellen en legde hij het fundament voor een katholiek psychologisch denken dat trouw wilde blijven aan zowel wetenschap als antropologische waarheid.

Anna Terruwe – affectiviteit en bevestiging

Op dit fundament bouwde Anna Terruwe (1911–2004) verder. Zij werkte Duynstees inzichten klinisch en psychologisch uit en gaf een beslissende plaats aan affectiviteit. Terruwe toonde aan dat veel psychisch lijden niet primair voortkomt uit verdrongen driften, maar uit een tekort aan bevestiging: het niet ervaren dat men als persoon mag bestaan, goed is en bemind kan worden.⁴

Haar bevestigingsleer is geen sentimentalisme, maar een zorgvuldig doordachte theorie van affectieve erkenning, waarin liefde wordt verstaan als een objectieve menselijke behoefte. Terruwe werd gemotiveerd door de overtuiging dat genezing alleen mogelijk is wanneer de persoon niet wordt benaderd als probleem, maar als iemand die relationeel gewond is geraakt. Daarmee herwaardeerde zij affectiviteit als een gezondmakende kracht en corrigeerde zij zowel moralistische als psychologiserende eenzijdigheden.

Conrad Baars – klinische verdieping en verspreiding

Conrad Baars (1919–1981) bracht deze inzichten in een internationale context. In nauwe samenwerking met Terruwe werkte hij de theorie van emotionele deprivatie verder uit binnen de psychiatrische praktijk. Baars benadrukte dat psychische stoornissen vaak voortkomen uit een fundamenteel tekort aan ervaren liefde en dat herstel begint waar de persoon opnieuw relationeel wordt aangesproken.⁵

Zijn motivatie was tweeledig: enerzijds wilde hij aantonen dat katholieke antropologie klinisch relevant is, anderzijds zocht hij een taal waarmee deze inzichten ook buiten een strikt kerkelijke context verstaan konden worden. Zo werd katholieke psychologie zichtbaar als een humane en wetenschappelijk verantwoorde benadering, zonder haar antropologische wortels te verloochenen.

Harrie Schijns – integratie en onderscheiding

In Nederland werd deze lijn voortgezet door Harrie Schijns, die de inzichten van Terruwe en Baars integreerde in de psychiatrische en pastorale praktijk. Schijns benadrukte consequent het belang van onderscheid: psychologische begeleiding, spirituele begeleiding en sacramenteel leven dienen elkaar niet te vervangen, maar ordelijk op elkaar betrokken te zijn.⁶

Zijn motivatie lag in het beschermen van zowel de autonomie van de psychologie als de eigen aard van de zielzorg. Door deze onderscheiden samenhang mogelijk te maken, droeg hij bij aan een volwassen katholieke benadering van psychisch lijden, waarin de persoon in zijn totaliteit serieus wordt genomen zonder niveaus te vermengen.

René Stockman – zorg, barmhartigheid en menswaardigheid

Een bredere institutionele en ethische uitwerking van katholieke psychologie vinden we bij René Stockman, vooral in zijn betrokkenheid bij de zorgtraditie van de Broeders van Liefde (België). Stockman benadrukt dat liefde en barmhartigheid geen vage gevoelens zijn, maar dragende houdingen die zorg, therapie en begeleiding structureren.⁷

Zijn motivatie is geworteld in de overtuiging dat menswaardigheid geen abstract begrip is, maar concreet gestalte krijgt in nabijheid, trouw en bevestiging van kwetsbare mensen. Daarmee vormt zijn werk een brug tussen klinische zorg, ethiek en evangelische inspiratie.

Jack Geudens – bevestiging onder het teken van het kruis

In het werk van Jack Geudens wordt deze traditie expliciet verbonden met kruistheologie. Bevestiging wordt hier niet losgemaakt van lijden, maar verdiept: de mens blijft bevestigbaar, ook waar kwetsbaarheid, falen en onmacht zichtbaar worden.⁸

De motivatie van deze benadering ligt in het geloof dat waarheid en liefde hun diepste verbondenheid vinden onder het teken van het kruis. Psychologische begeleiding wordt daarom niet gedragen door streven naar succes of zelfverwerkelijking, maar door het geduldig uithouden van de waarheid binnen een betrouwbare en dragende relatie. Juist daar kan genezing groeien, zonder de werkelijkheid te ontkennen, maar door haar in liefde te dragen.

Slotbeschouwing

De katholieke psychologie vormt geen gesloten systeem, maar een levende traditie. Van Duynstee tot heden loopt een herkenbare lijn waarin antropologie, affectiviteit, vrijheid en relatie centraal staan. Deze traditie verdedigt de mens tegen reductie, herwaardeert liefde als genezende kracht en bewaart het onderscheid én de samenhang tussen psychologie, spiritualiteit en theologie. Juist daarin ligt haar blijvende betekenis.