Eenheid of uitsluiting? De plaats van de Traditionele Latijnse Mis binnen het spirituele erfgoed van de Kerk

Standaard

Eenheid of uitsluiting? De plaats van de Traditionele Latijnse Mis binnen het spirituele erfgoed van de Kerk

Nu recent sociologisch onderzoek aantoont dat een aanzienlijke meerderheid van de bezoekers van de Traditionele Latijnse Mis (TLM) het Tweede Vaticaans Concilie aanvaardt en loyaal blijft aan de bredere Kerk, dringt een fundamentele vraag zich op: moeten hun liturgische voorkeuren primair worden gezien als een splijtzwam, of juist als een legitiem onderdeel van het spirituele erfgoed van de Kerk?

Voorbij het stereotype van afwijzing

Lange tijd bestond binnen kerkelijke kringen het beeld dat het verwerpen van het Tweede Vaticaans Concilie (Vaticanum II) inherent zou zijn aan een voorkeur voor de Tridentijnse liturgie. Een grootschalig onderzoek onder Amerikaanse katholieken die regelmatig de Traditionele Latijnse Mis bezoeken, werpt echter een genuanceerd licht op deze aanname. Dit onderzoek werd uitgevoerd door professor Stephen Bullivant (St. Mary’s University, Twickenham) en Stephen Cranney, en op 5 maart 2024 gepresenteerd aan paus Franciscus. [1]

De data uit het rapport, getiteld The Old Mass in the New World, logenstraffen het stereotype van de ‘Vaticanum II-loochenaar’. Een aanzienlijke meerderheid van de ondervraagden stemt in met de leerstellingen van het concilie:

  • Circa 22 procent is het er sterk mee eens.
  • 27 procent is het ermee eens.
  • Nog eens 15 procent is het er enigszins mee eens. Daartegenover staat dat slechts ongeveer 4 procent het er sterk mee oneens is.

Daarnaast toont het onderzoek een zeer orthodox profiel:

  • Er is een vrijwel universeel, sterk geloof in de Werkelijke Tegenwoordigheid van Christus in de Eucharistie (slechts circa 2 procent ziet dit als louter symbolisch).
  • Circa 95 procent erkent en bevestigt de paus als de Plaatsbekleder van Christus op aarde.

Liturgische voorkeur en verbondenheid

De onderzoekers brachten ook de demografie en kerkgang in kaart. Volgens hun schattingen bezoeken in de Verenigde Staten op een gemiddelde zondag ongeveer 106.000 gelovigen een erkende viering van de Traditionele Latijnse Mis, verdeeld over circa 510 locaties. [1]

Uit de kwalitatieve data blijkt dat beweegredenen voor het bezoeken van de TLM vooral liggen in de ervaren schoonheid, eerbied, stilte en gemeenschapszin. De tegenstelling tussen ‘latijn-gangers’ en ‘novus-ordo-gangers’ blijkt in de praktijk minder scherp dan vaak wordt aangenomen; velen participeren in beide vormen van de Romeinse Ritus.

Deze bevindingen plaatsen vraagtekens bij de effectiviteit van het huidige restrictieve beleid. Het onderzoek viel samen met de bevestiging vanuit het Vaticaan dat er vooralsnog geen versoepeling komt van de beperkingen op de Traditionele Latijnse Mis, zoals vastgelegd in het motu proprio Traditionis Custodes (2021), al blijft dispensatie onder bepaalde voorwaarden mogelijk. [2]

Eenheid beschermen zonder traditie te negeren

De fundamentele vraag die dit onderzoek opwerpt, is hoe de Kerk pastoraal en theologisch recht kan doen aan deze aanzienlijke groep gelovigen. Vanuit een breed gedragen, gematigd perspectief wordt beargumenteerd dat kerkelijke eenheid niet mag betekenen dat een oprechte en legitieme liefde voor de oudere liturgische traditie wordt miskend of genegeerd. [3]

De uitdaging ligt erin de eenheid van de Kerk te beschermen en tegelijkertijd ruimte te blijven bieden aan de rijke diversiteit van liturgische tradities die binnen die eenheid leven.

Het gegeven dat velen die trouw zijn aan de leer van Vaticanum II en verbonden blijven met de hiërarchie, tegelijkertijd grote waarde hechten aan de Tridentijnse misvorm, nodigt uit tot een gesprek over hoe deze voorkeur op een harmonieuze wijze een plek kan krijgen in het bredere kerkelijke leven.

De kern van de benadering is of we deze voorliefde in de eerste plaats als een pastoraal of kerkpolitiek obstakel zien, of veeleer als een waardevolle uiting van het spirituele erfgoed van de Kerk – mits de viering ervan steeds bijdraagt aan de onderlinge eenheid en niet de inzet wordt van verdeeldheid onder katholieken.

Pastoor Geudens, Smakt, 21-11-2026

Bronverwijzingen

  • [1] Bullivant, S., & Cranney, S. (2024). The Old Mass in the New World: A Sociological Profile of the Traditional Latin Mass Community in the United States. (Onderzoeksrapport gepresenteerd aan de Heilige Stoel).
  • [2] Vaticaan bevestigt: Voorlopig geen versoepeling Traditionis Custodes. (Diverse kerkelijke nieuwsmedia berichtten hierover in maart 2024, verwijzend naar een schrijven van de prefect van de Congregatie voor de Eredienst).
  • [3] Analyse gebaseerd op diverse theologische en canonieke commentaren op Traditionis Custodes, waaronder de reacties van kardinaal Gerhard Müller en wijlen kardinaal George Pell.